Cách trồng BONSAI

Phương Tô

Bonsai la gi ? : Bonsai la mot loi choi cay canh theo phong cach cua nguoi Nhat Ban. Nguyen tac chinh la lam the nao ma trong mot cai cay trong chau tao duoc cho chung ta co cam tuong cai cay do nhin thay no nho lun ma rat lon tuoi . hay noi mot cach khac la lam cho no bi già háp .Muon nhu vay chung ta phai ap dung rat nhieu ky thuat va mat rat nhieu cong phu cham soc moi duoc mot cay bonsai dep duoc ..

Ngoai van de co oc my thuat va sang tao chung ta phai biet nhung can ban sau day :
1 - Tuyen chon Bonsai
2 - hieu biet can ban khoa hoc cay trong
3 -Phai biet thap ghep cay
4 - phai biet chiet cay
5 - phai biet dâm canh
6 - Phai biet thợ hồ
7 - Phai biet thợ mộc
8 - phai biet uong cay
9 - phai biet cat tia cay
10 - Phai biet chọn chậu
11 - phai biet chon đất
12 - thay đất va chậu
13 - tuoi nuoc , bon phan va cham soc phụ
14 - Dung Cu cho cay bonsai

1 -Tuyen chon bonsai:

Co hai loai bon sai chinh la cay bonsai thien nhien va cay bonsai nhan tao:

a- Cay bonsai thien nhien;

Cay bonsai thien nhien la loai bosai co san trong thien nhien chung ta chi viec ra rừng ma chon nhung cay nao moc bi èo ot va co hinh danh giong nhu cay bonsai, ta thich .ta bung ve de vao chau bonsai ma trong va cham soc .Nhieu khi ta may man se chon duoc trong rừng duoc nhung cay co so tuoi rat cao va rat qui . Loai bonsai nay kho trong cho thuong mai duoc vi qua hiếm .Loai nay khong doi hoi nhieu cong phu , chi viec di dạo kiem trong thien nhien va bung ve trong .Nhớ đào cho co bầu dat , va dung bao nhựa hay bao bố goi lai dung cho be bau dat

b -Cay bonsai nhan tao ;

loai nay chung ta dung nhung su sang tao cua ta , that su do ta tự trồng tù nhỏ den lon sau nhieu nam hay chung ta dung nhung ky thuat nhu thap ghep , chiec cay , lột vỏ , đục cây , uống nắng v.v... de tao cho no co nhung hinh dang nguoi ta nhin vao thich hay tuong that la cay da co nhieu tuoi . Loai nay duoc nhung nguoi choi bonsai va nhung nguoi buon ban thuong mai cho nganh bonsai ap dung triet de, vi re tien va de tao ra voi so luong nhieu cay bonsai .Loai nay thi phai ton nhieu cong cham soc va phai hieu biet tuong tan ky thuat bonsai. Trong buon ban thuong mai ve Bonsai ,thuong nguoi ta trong cay o ngoai dat vuon truoc , cho tốc độ lớn nhanh roi bung vao trồng vao chau bonsai .Nhieu khi o ngoai vuon chung ta thay cay nho, nhung khi de vao chau nhỏ roi thi ảo tưởng tao cho ta thay cay bonsai goc that là lớn. Chung ta co the khi trong vao chau bonsai .ta co nhieu cach de lam cho cay bonsai nhin dep hon nhu buơi bỏ bót dat tren mat de cho re cua cay ló ra ,lam cho cay co ve gia hon .cung co the buoi dat cho trống khoang cach duoi re ma nhét them mot cuc đá nao do xuong duoi re ,de tao nhu cay co re moc tren hòn đá , tao cay gia tri hon V.V...

2 -Hieu biet can ban khoa hoc cay trong :

khi chon hay trồng mot cay bonsai , chung ta phai hieu biet tuờng tận cay bon sai chung ta muong trong . ,ve anh sang ve nhiet do ve am do ve tuoi thọ cua cay ,Hay noi mot cach khac la phai biet cay nay song bóng răm hay song o noi day du anh sang , cay vung nhiet doi hay cay thich khi hau hàn đới , co chiu duoc ung thuy hay khô han hay khong va co phai loai cay đa nien hay khong .Ma tuy theo dieu kien cho chung ta muong trong cho thich hop . Chung ta muon trồng trong nha hay chung ta thich trong o ngoai troi , chung ta trong o VN nang am hay chung ta trong o vung Bac My co mua đông lanh buot . De chung ta chon dung moi truong thich hop cho cay bonsai ta muon trong . thi cay se khong bi chet va phat trien tot hon
Khi hieu biet ve khoa hoc cay trong giup chung ta co nhieu sang kien trong van de uong nang cho cay bon sai co hinh dang dep hon ma it ton cong hon. . Vi du nhu ta biet dac tinh cua cay la moc theo anh sang { quang hướng động ]. thay vi phai dung dây kẻm v.v... uống nắng cho cay cong theo hinh dang ta muon , ta chi viec .lay chau cay de nam ngang xuong dat , hay de cho nam chổng đit len troi thi cay bat buoc phai theo chieu anh sang ma moc huong len troi .,Nhu the sau mot thoi gian lau ta se co mot cay cong xuong thanh cay bonsai ma khong can uong nan . hay ta dung phuong phap cứa vao goc hay vo cay de tao cho cay thay sần sui , tao gốc lớn hon , nhin co ve gia nua hon .,boi vi dac tinh cua cay khi cua [cat ] vao cay thi chổ cắt đó cay se tao ra mot lop da mới chồng len do day hon

Chung ta cung co the dung hieu biet ve khoa hoc cay trong de cat tia cay theo hinh dang minh muong ma khong khong can dung day kim loai [ đồng ] de uong nang V.V....Vi du nhu ta biet dat tinh cua cay la khi ta cat ngang canh hay đọt cua cây bỏ di thi cay se moc hai nhanh ngang . ta cu theo can ban nay ma cat cho canh moc va tia theo hinh dang va hứong minh mong muon

Tom lai khi hieu biet ve khoa hoc cay trong no se giup cho ta nhe ton cong ve phan tao hinh cua cay bonsai hon .No co ca tram cach tuy theo moi nguoi co moi sang kien rieng .Ke ra khong the het duoc.

3- Phai biet thap ghep cay [Grafting ]:

Chung ta phai biet thap cay.de tao cho cay theo hinh minh muon . Trong thien nhien hay khi trồng mot cai cay cho bon sai chung ta khong the co mot cai cay theo y minh muon duoc . Co nhieu khi cay no bự ma thân no dài qua ,tàng no cao qua , khi bo vao chau nho thi cay mat thang bang khong dung vung , khi nhin vao khong thay giong bonsai .Neu chung ta trong mot cay tu nho trong chau bonsai ma co goc that lon va lun nhu vay phai ton ca may chuc nam .Trong khi ta chi dem mot cai cay trồng o ngoai troi chi duoc vai nam, ap dung ky thuat thap canh , thap mắt vao sat gốc cay nay , tao thanh nhung nhanh moc o sat goc ., xong cat ngon bo di chung ta se co mot cay bonsai lun ,ma khong ton nhieu nam phai trong trot .

Nguyen tac can ban thap canh : Neu dem cay nay thap qua cay khac phai la cay cung một họ [ vu du nhu cam chanh quit buoi cung ho ] .Con neu dung canh nhanh hay bo phan cua chinh cay do thap vao cho chinh no thi khoi can de y den van de nay . Thap cay thi phai lam nhu the nao cho có gổ cham voi gổ thi no moi an lien [ thap da cay cung phai cat co gổ dinh vao moi thap duoc ] .phai cot chat ,khong cho nuoc tham vao lam hu mat thap,..tat ca nhung dung cu de thap phai sat trung bang lửa hay ruou cồn hay thuoc sat khuan

Phuong phap thap cay thi co nhieu loai , Thap mat , thap canh ,thap sat , thap re cay, thap vỏ

4 Chiet canh [air layers]

Trong bonsai ,dung phuong phap chiec canh de dot giai doan khoi phai trong cho cay chờ cho than lon. chung ta chi chiec mot canh tuong doi lon tren mot cay lớn nao do chừng sau khoảng mot tthang sau la nhanh cay chiec mọc re là ta cat dem xuong va trong ra đất cho manh, roi bứng đem trong vao chau bonsai .Trong thoi gian ngan ta se co mot cay bonsai co than that lon lien

Ky thuat chiec cay : Chọn mot nhanh cay khong gia qua de cho de ra re , cat mot khoanh tron tren nhanh cay , lột bỏ vỏ , nhớ cao sach lop vo mong [vo lua ]cua vo cay cho tới gổ , de cat dut mach nhua tu ten xuong ,nhua se tich tu tai vet cat nay tao luong kich thich to cao len va moc re tai vet cat nay .Neu cao khong sach lop vo lua toi go ,thi nhua se luan chuyen khong tu lai duoc ,va cay se moc da lai [lai da ] , khong mot re khi chiec . Sau khi cat xong thi bo dat that xop ,co the dung re cay bong lục Bình rua sach bó vao [o VN ] , dung Rong tren san cỏ rửa sach hay peatmoss, sphagnum moss V.V... [o Bac My]. Tom lai la dung dat that xop [ mem ] dap len vet cat , sau do dung mieng plastic mỏng mau trắng trong , quấn tròn chổ đắp đất nay lai va cot chat hai dau .khoang mot thang sau ,nhin vao lop plastic trang trong nay thay re moc ra , chờ cho re moc tuong doi hoi nhieu , cat dem trong vao noi dat that xop . khi cay phat trien manh, bung dem trong vao chau bonsai.Nhớ dat dem dap vao vet cat de chiec phai duoc tuoi nuoc truoc va vat sơ cho tuong doi rao nuoc , cho dat nay co do am bao hoa [ khong duoc qua uoc va khong khô qua , khi vat nuớc thay chi con mot vai giot nuoc rin ra la được]. phai chiet luc khi hau khong nong qua va lanh qua

5 dam canh ;[cutting]

Dam canh cung nham muc dich giong nhu chiet canh de dot giai doan lam cho cay bonsai co san than lon .de tiet kiem thoi gian phai trong cay tu nho cho toi lon, ton thoi gian

Da so tat ca cac loai cay co the cat canh cam vao dat that xop ,de noi mat va giu am do trong dat va tren cay thuong xuyen , cành -âm khong bi mat nuoc , kho di , thi cay se ra re .De nhanh dam [cutting] ra re nhanh nhan hon binh thuong chung ta co the mua kich thich to[ Rootting hormone] thoa vao nhanh dam . Rooting hormone [ kich thich to ra re] nay co ban o cac tiem trong cay [ garden centre ] o vung Bac My ]chi khoang 5-10 dollas .Co ba loai ,loai bột [ co 3 số cho tung loai dộ già cua cành dâm . loai chất dẻo [ gel] cho tat cac loai khong can de y den do gia cua canh dam , va loai nuoc [ chi ban cho nhung nguoi trong thuong mai]

6 Biet thợ hồ;

nhieu khi ta cung phai biet chut it nganh tho ho de tao cho chau bon sai co nhieu hinh dang khac nhau nhu dung da de trang hoang cho chau bonsai .Khi ta lam hon non bo [ Hon nui nho ] de vao chau bonsai de tao dáng cho chau bon sai , ta cung phai biet cach tron xi mang ,bo mau lam sao cho xi mang thay cho co ve thien nhien hop voi mau đá thien nhien .Xa hon nua ta co the dung xi mang dac biet de lam da gia de lam cho chau bonsai nhe di . Chuyen dem da de trang hoan cho chau bon sai la thuong xuyen xay ra .Nguoi ta con lay cay muong trong bonsai cạo đi cho het lop dat o phan tren va de nhung hoan non bo [ hay cuc da nho ] nho nay de khi nguoi ta nhin vao co cam tuong nhu cay dang moc tren nui da

7 biet thợ mộc ;

Chung ta phai biet ung khong dui đục đẻo de tao cho cay co hinh dang nhu la loai cay gia nhieu tuoi .Chung ta co the lột bo mot phan cua vo cay, cao toi go , cho lop vo lua [vo mong] mat di . cho nay khong moc vo lai nua .go cho nay se bi chet . tao cho cay khi nguoi nhin tuong la nhieu tuoi . Mộ cách khác Co the the dung cay da chet lau ngay , hay mot khuc cay co hinh dang thien nhien cua cay .Khoang lổ chinh giua than .,va đút cai cay nho muong trong bonsai vao cho than cay chet da duoc khoang nay, va sau do cham soc cho cai cay đút vao chinh giua than cay chet cho ra canh la lai . chung ta cung co mot cay bon sai dep .Chung ta đục đeỏ mot phần cưả cay chet, sua doi hinh dang chut it cho coi dep mat va dung keo dang cay sống da duoc cao bo mot phan cua canh than cay , dem dáng dính vao cay chet vua noi de tao thanh cay bosai co gia tri

8 phai biet Uong cay :

thong thuong nguoi ta muon tao hinh mot cay bonsai theo y muon cua minh như muon uong mot cai cành cay hay thân cay de lam bonsai ,thi nguoi ta dung mot cọng kim loai hoi mem nhung du suc giu canh hay than sau khi uong khong bi tro lai vi tri cu [ hinh dang cu] , . thong dung nhat nguoi ta dung cọng đồng khoang bang mut đủa de uong . Ta chi viec quấn cong đồng này[ kim loai nay] theo hinh xoan oc xung quanh than cay hay canh cay chung ta muon uống ,sau do bẻ canh cay co cong đồng nay theo hinh dang minh muon , de nhu vay sau nhieu tháng , sau do thao cong dong ra ta se co nhanh hay than cay co hinh dang ta muong.. Co the dung giay cột kéo nhung nhanh cay hay than cay theo y muon cua minh cung duoc .nhung cach nay rat kho tao cho cay co hinh dang dep

9 phai biet cat tia cay [pruning]:

Nguyen tac can ban khi cat ngang mot nhanh cay hay cat ngang mot canh cay thi sau do dứoi chổ cắt se mọc ra hai nhanh non . cu theo nguyen tac căn bản nay mà ta tao hinh cho cay bonsai .Su cat tia tao hinh cay bonsai tuy theo cai nhin va so thich moi nguoi . Nhung nho dung cu de cat tia phai sat trung .chung ta co the dung cưa hay kéo lớn ma cat tia. nhung canh nhanh lon , va thong thuong nguoi ta cat nhung canh lon nay theo chieu xéo hay theo hinh chop nón de khi nhin vao thay no co ve thien nhien hon , xa hon nua nguoi ta con dung dao để cạo chỏ cắt theo hinh dang coi cho đẹp . neu la nhung cành lá nhỏ chúng ta dung keo nho ma tia . Nguoi cat tia kheo se tao hinh cay bonsai dep mắt hon

10 phai biet chon chau [pot]:

Chau trong bonsai da so la dung chau bang dat nung [ dat set ] hay bang sành thi no co ve gia tri hon, nhung khong co nghia nguoi ta khong dung den nhung chau bang plastic,co nhieu khi tuy theo truong hop mà ta xài chau sanh hay chau nhua Chau sanh ma trong ngoai troi o vung qua lạnh thi de bi bể. chau nhua [pastic] thi trong ngoai troi o vung qua lanh thi giu dược lâu hơn,nhung bi bạt màu.Chậu de trong bonsai thuong nguoi ta nhung chau nho ,va nhung chau co bề thành thấp , de tao cho nguoi ta co aỏ giac khi nhin vao cay bonsai, cai chau se lam cho cay bonsai co ve gia hon .Khi muon co mot cay bon sai hop voi chau nao , truoc khi bo vao chau chung ta nen dem cay de thử vao tung kiểu chau một de coi chau co hợp voi cây khong .Sau do moi đem cay trong that su vào chau da chon . Kieu chau rat la quang trong doi voi cay bonsai ,vi moi loai cay theo kieu cat tia no thich hop voi moi kieu chau khac nhau . Chau phai co lổ thoat nuoc tốt . Khi bo dat vao chau nen de mot lop luới nhựa o duoi đáy chổ mấy lổ thoat nuoc để cho dat khong bi rot bít kín thoá nước này .Truong hop chau nhỏ qúa ma khong đủ nặng để giu duoc cay dung vung, chung ta phai dùng giây buoc chat goc cay bonsai vao chau [bang cach xỏ dây vao nhung lo thoat nuoc cua chau de cot chat goc cay vao chau].Truong hop nhung chau co thanh qua cao ,chung ta nen bo mot lop sạn [đá nhỏ] nhỏ nhu hat đậu duoi day chau truoc roi moi bo dat len tren , de su thoat nuoc cho de dang

11 phai biet chon dat:[soil]

Dat de trong cay Bonsai phai that xop va phai co nhieu chat dinh duong hửu cơ tot, thứ nhấ là vi no trong trong chau ,nen de thieu duong khi , ua bi úng thủy. Nen dat xop de co nhieu tế khổng [lo hong nho trong dat ], cho nhieu oxy chui vao tot cho he thong re . thứ hai Da so cay bonsai la cay da nien ,nen rat can moi truong dat co chua nhieu chat huu co de cung cap chat dinh duong lau dai cho cay. Chung ta co the ra tiem mua dat trong cho bonsai bán sẳn Neu khong co , chung ta mua dat potting soil cung duoc .con o nhung noi khong ban san , chung ta co the tự trộn dat cho chinh ta , chi can tron mot phan cat[ dung sạn nhỏ tot hon ] ,mot phan dat tot ,va mot phan mac cua [ co the dung bui xơ dừa the mac cưa ] .Tom lai dat tot va that xop la duoc . Dat khi trong cay bonsai .lau qua het chat dinh duong chung ta phai thay dat va thuong xuyen cạo tren mat dat cua cay bonsai , cho dat xop , tao nhieu oxy cho re ,lam mat dat mau kho tránh duoc rong rêu mọc , Co nhieu nguoi khi ho tự trộn dat nguoi ta khong dung cát hay sạn nho ma họ dung perlite [ nhung hat mau trang] hay vermiculite [ nhu nút bần , nhu nut chai ruou dem xay nho ] tron vao cho dat xop cung duoc .Nhung doi voi bonsai hai loai nay vua đắt tiền mà khong tốt bằng cát va sạn mấy.

12 Thay chau va đất trong chau [repotting]:.

Khoang mot vai nam thi cay bonsai se mọc đầy rẻ trong chau .cay chi co toan re gia, khong co chổ cho re non phat trien, cay se kiet que lan lan va co the chet . De tranh tinh trang nay khi thay cay moc du re trong chau nguoi ta lay cay ra khoi chau [ con bầu đất , can than dung làm bể bâu dất] ra cat tia, bo bot dat va re gia di , roi bo vao mot phan dat moi thay the so dat cu da bo di. Co the thay chau khac lon hon, tuy theo tinh trang cua cay va tuy theo so thich cua nguoi chu trong cay nay. De lay cay ra khoi chậu de dang chung ta co the lau mot cay dao mong nạo xung quanh cạnh thành cua chau cho bầu dat cua cay va chau khong con dinh vao nua de de dang trong viec lay cay con nguyen bầu dất ra , sau do nhắt cay ra tư từ . Nho can than ung lam be bau at .Cong viec nay nen lam vao mua xuan o Bac My , va mua mua o VN.

13 Tuoi nuoc va bon phan va cham soc phu [ watering and feeding:]

Cay bon sai theo kieu Nhat dung chau rat nho va nhieu khi mong ,cho nen luong dat va su thoat nuoc rat nhanh , nen chung ta phai tham chung nuoc thuong xuyen, khong kheo cay kho nuoc ma phai chet .Thong thuong la mot ngay chung ta phai tuoi mot lan . Nhung lan tuoi nuoc tuy theo mua .KHi tuoi nuoc nho khoang chung vai thang nen tuoi cho cay thật tràng nuoc ra ngoai cho that nhieu , de rửa di nhung chat doc ,nhung chat chua va nhung chat muoi trong phan hoa hoc tich tu noi day chau lam chet cay.[ khi minh tuoi nuoc vua du luong thi nhung chat doc va chat chua cung nhu muoi tu tren mat chau se chay nam xuong lop dat gan đáy chau va cang ngay nhung chat nay cang cao len va anh huong den cay , cho nen lau lau phai tuoi cho that nhieu nuoc de rua nhung chat co hai cho cay nay di]

Phan bon thi chung ta co the dung phan hoa hoc de kem theo .Cong thuc phan thi tuy mua ma ta co cong thuc phan thich hop va tuy theo loai cay cho co lá khong thoi hay cho bong va co trai , tuy theo ma ta cung ap dung phân khac nhau .De don gian ta chi dung cong thuc phan co so bang nhau nhu 15 15 15 ., 10 10 10 , hay 20 20 20 .Neu co them phan ban to[ vi luong ] kem theo thi tot .Khoang 15 ngay tuoi phan hoa hoc mot lan .Nên dùng phan hoa hoc loai hoa tan duoc trong nuoc[ water soluble] vi chau nho , bon phan khong hoa tan ,khong kheo de bi phân làm cháy hư cay], phan luong bao nhieu nen doc tren doc tren hộp phan chi dan
Phai thuong xuyen cat bo nhung la gia hay nhung tượt non khong can thiet,hay nhung canh khô bịnh de tao nhung cành moi kiep thoi de giu cho cay co hinh dang dep

14 Dung cu xai cho cay bon sai :

Khi trồng bon sai hay chơi bon sai chung ta nen co toi thieu cung phai co mot cai keo that bén ,mui nhon ,de cat tia la cay va nhung canh nho .Mot cai keo tuong doi hoi lon de cat nhung canh tuong doi bự . Phai co mot cuon giay kim loai [ đồng hay loai kim loai khac cung duoc ] bang mut dua [ bang mot soi kem gai] de uong nhanh cay, mot cai binh co vòi sen nho de tuoi nuoc thich hop cho nhung chau nho .phai co mot chổi nhỏ de lau lau quet tren lớp dat mat cua chậu cho thoang dat cua cay bonsai , va tranh rong rêu mọc

15 ket luan :

Toi viet bai nay vi mot so nguoi bạn ở VN yeu cau , va thay sẳn o trong muc bonsai cua trang web co nhieu hinh anh cua cay bonsai rat dep .De qui vi khi coi hinh thi co duoc y niem ho lam cach nao ma co nhung cay bonsai hinh dang dep nhu vay ma chung ta biet cach lam theo . Hy vong sau khi doc xong phan can ban trong bonsai cua toi viet , qui vi se co mot phan nao hieu biet ve cach choi bonsai , va neu co thich trồng bonsai thi cung giup duoc cho qui vi de dang trong viec cham soc va tao ra mot cay bonsai theo y minh , tiet kiem duoc tien bac va thoi gian de trong no
Neu co gi khong ro ,nhu doc khong duoc chu khong co dấu tieng Viet hay ve phần tháp cây, chiec cay , dâm cành v.v... viet vắng tat qua, neu muon biet sâu thêm ve nhung phần ky thuat nay thi lien lac ve email cua toi .

Toi se tra loi thoa dang cho qui vi . Cam on

Phương Tô

Van.,BC Canada - Oct 6 / 07